Komesarka za proširenje Marta Kos i lideri šest partnera sa Zapadnog Balkana (Albanija, Bosna i Hercegovina, Kosovo, Crna Gora, Sjeverna Makedonija i Srbija) sastali su se u Tirani kako bi procijenili napredak u okviru Plana rasta EU za Zapadni Balkan i razgovarali o prioritetima za naredni period. Dvije godine nakon usvajanja, Plan rasta je dao značajne rezultate, podstičući reforme koje pripremaju partnere za članstvo u EU i donoseći opipljive ekonomske koristi građanima i privredi.
Partneri unapređuju reforme u okviru Plana rasta
Plan rasta, kroz Instrument za reformu i razvoj u iznosu od 6 milijardi eura, pomaže partnerima sa Zapadnog Balkana u sprovođenju ambicioznih reformi na putu ka pristupanju EU. Svi korisnici su usvojili svoje Reformske agende, a očekuje se da će i posljednja preostala Reformska agenda Bosne i Hercegovine biti odobrena od strane Komisije još tokom ovog mjeseca.
Sprovođenje odobrenih Reformskih agendi je u punom jeku, uz napredak na oko 85% reformskih koraka planiranih za 2025. godinu.
Na primjer, Albanija je napredovala u oblasti pravičnog oporezivanja kroz sveobuhvatnu reviziju poreskih izuzeća i uvođenje novih alata za otkrivanje neprijavljene imovine. Takođe je usvojila mapu puta za digitalizaciju katastra, s ciljem kompjuterizacije svih vlasničkih listova i mapa do 2028. godine, te uvela novi aktivni program tržišta rada za ranjive tražioce zaposlenja uz podršku organizacija civilnog društva. Crna Gora je ojačala socijalne usluge usvajanjem finansijske strategije koja garantuje minimalnu podršku, uskladila sistem sertifikacije obnovljivih izvora energije sa standardima EU i pokrenula dugoročne planove obnove javnih zgrada. Sjeverna Makedonija je ostvarila napredak u reformama koje se bore protiv sive ekonomije, omogućivši sprovođenje stotina ciljanih inspekcija u sektorima visokog rizika i identifikovanje 526 neregistrovanih radnika. Takođe je modernizovala digitalni i sajber-bezbjednosni okvir usklađivanjem sa zakonodavstvom EU o mrežnoj bezbjednosti i elektronskoj identifikaciji.
Ova dostignuća pokazuju da pristup zasnovan na učinku već daje rezultate koji imaju direktan uticaj na građane regiona.
Nakon napretka u reformama, sredstva iz Instrumenta za reformu i razvoj isplaćena su tokom 2025. godine u ukupnom iznosu od 414 miliona eura. Do sada je Albaniji isplaćeno 164 miliona eura, Crnoj Gori 45 miliona eura, a Sjevernoj Makedoniji 76 miliona eura. Srbiji je takođe isplaćeno predfinansiranje od 111 miliona eura, dok se trenutno procjenjuju dva zahtjeva za isplatu. Kosovo i Bosna i Hercegovina još nisu primile sredstva. Kosovo tek treba da ratifikuje Sporazume o Fondu i zajmu, dok će Reformska agenda Bosne i Hercegovine uskoro biti potvrđena od strane Evropske komisije. Važno je da korisnici obezbijede potpunu realizaciju reformi u skladu sa dogovorenim rokovima.
Tokom sastanka zvaničnici su se osvrnuli i na značaj završetka saobraćajnih koridora u regionu radi jačanja regionalne integracije i integracije u EU. Na primjer, Koridor VIII, koji povezuje Sjevernu Makedoniju sa Bugarskom, od velikog je strateškog značaja za zemlje, region i EU. U tom kontekstu, Komisija pozdravlja potpisivanje Memoranduma o razumijevanju između Sjeverne Makedonije i Bugarske o prekograničnom željezničkom tunelu.
Ka dubljoj integraciji u Jedinstveno tržište
Zabilježen je i opipljiv napredak u postepenoj integraciji partnera sa Zapadnog Balkana u Jedinstveno tržište EU. U oktobru 2025. godine, 32 banke iz Albanije, Crne Gore i Sjeverne Makedonije pridružile su se šemama Jedinstvenog područja plaćanja u eurima (SEPA), omogućavajući građanima i preduzećima da vrše plaćanja u eurima prema EU istom brzinom, troškovima i jednostavnošću kao i domaća plaćanja. Pored toga, Srbija se u maju 2025. godine pridružila geografskom obuhvatu SEPA-e.
Tokom 2025. godine uspostavljeno je sedam Evropskih digitalnih inovacionih habova (EDIH) širom Albanije, Kosova, Crne Gore, Sjeverne Makedonije i Srbije, s ciljem podrške digitalnoj transformaciji lokalnih preduzeća.
Od oktobra 2025. godine, Srbija i Sjeverna Makedonija su domaćini AI Factory antena, koje kompanijama iz regiona omogućavaju pristup najsavremenijoj evropskoj infrastrukturi vještačke inteligencije.
Od 1. novembra, Crna Gora je dio Konvencije o zajedničkom tranzitu (CTC) i započeće primjenu Novog kompjuterizovanog tranzitnog sistema, dok Albanija i Bosna i Hercegovina nastavljaju pripreme za pristupanje Konvenciji. Sjeverna Makedonija je članica CTC-a od 2015. godine, a Srbija od 2016.
Dodatno, zahvaljujući inicijativi WiFi4WB, 394 opštine u regionu imaće koristi od WiFi pristupnih tačaka, pri čemu će prve već biti u funkciji do kraja ove godine.
Takođe, nakon niza dobrovoljnih sporazuma sa telekomunikacionim operatorima iz EU i regiona, Komisija će podržati integraciju partnera sa Zapadnog Balkana u EU zonu „Roam Like at Home“, kroz pripremu bilateralnih sporazuma i pružanje pomoći u usklađivanju sa relevantnom pravnom tekovinom EU u oblasti rominga.
Naredni koraci
Nadovezujući se na pozitivan zamah, lideri Zapadnog Balkana saglasili su se da pojačaju reformske napore i ponovo potvrdili svoju političku posvećenost izgradnji širokog nacionalnog konsenzusa radi usvajanja ključnih mjera dosljedno i na vrijeme. Takođe su se saglasili da ojačaju uključenost civilnog društva u sprovođenje Plana rasta, kao i da unaprijede komunikaciju i vidljivost kako bi građani i preduzeća prepoznali konkretne koristi Plana rasta i razumjeli reforme koje on podrazumijeva.