Evropska komisija stavila je na raspolaganje 49 miliona eura Albaniji, 44,2 miliona eura Crnoj Gori i 65,7 miliona eura Sjevernoj Makedoniji u okviru Instrumenta za reforme i rast. Ovo slijedi nakon trećeg zahtjeva za isplatu i pozitivne ocjene Komisije o sprovedenim reformskim koracima u oblastima konkurentnosti privrede i inovacija u Albaniji i Crnoj Gori, te obrazovanja i digitalizacije u Sjevernoj Makedoniji.
Ovom isplatom, ukupan iznos sredstava odobrenih u okviru Instrumenta, u skladu sa pojedinačnim nacionalnim alokacijama, dostigao je 212,8 miliona eura za Albaniju, 89,3 miliona eura za Crnu Goru i 142,1 milion eura za Sjevernu Makedoniju.
Napredak u okviru Reformskih agendi
U Crnoj Gori, Komisija je ocijenila reforme u oblasti istraživanja i inovacija, uključujući podršku naučnicima, privredi i istraživačkim institucijama, kao i dalje jačanje nacionalnog inovacionog ekosistema. Od ukupno isplaćenih 44,2 miliona eura, 20,6 miliona biće preneseno u državni budžet, dok će preostala sredstva biti dostupna za investicione projekte putem Investicionog okvira za Zapadni Balkan (WBIF).
U Albaniji, reforme koje je Komisija ocijenila obuhvataju mjere za unapređenje poslovnog ambijenta, olakšavanje investicija i inovacija, te proširenje pristupa finansiranju, uključujući startap kompanije i preduzeća aktivna u zelenom i digitalnom sektoru. Od ukupno isplaćenih 49 miliona eura, 22,8 miliona biće preneseno u državni budžet, dok će preostala sredstva biti dostupna za investicione projekte putem Investicionog okvira za Zapadni Balkan (WBIF), u skladu sa važećim procedurama odobravanja.
U Sjevernoj Makedoniji, ocijenjene reforme uključuju mjere za unapređenje finansiranja osnovnog i srednjeg obrazovanja, kao i mjere za proširenje pristupa digitalnoj infrastrukturi i IT opremi u školama. Od ukupno isplaćenih 65,7 miliona eura, 30,6 miliona biće preneseno u državni budžet, dok će preostala sredstva biti dostupna za investicione projekte putem WBIF-a.
Sredstva namijenjena WBIF-u, nakon odobrenja upravnog odbora ovog mehanizma, podržaće infrastrukturne projekte u oblastima održivog saobraćaja, čiste energije, digitalnog razvoja i razvoja ljudskog kapitala. Projekti će biti realizovani u bliskoj saradnji sa partnerima sa Zapadnog Balkana i međunarodnim finansijskim institucijama.
Pozadina
Plan rasta za Zapadni Balkan, usvojen 2023. godine, ima za cilj da partnerskim zemljama regiona omogući koristi od članstva prije njihovog pristupanja Evropskoj uniji. Planom rasta integrišu se partneri u Jedinstveno tržište EU, unapređuje se regionalna ekonomska saradnja, produbljuju reforme povezane sa EU i povećava se pretpristupna finansijska podrška. Time se ubrzava proces proširenja i podstiče rast ekonomija partnerskih zemalja.
Plan se sprovodi uz podršku Instrumenta za reforme i rast, njegovog finansijskog mehanizma vrijednog 6 milijardi eura. Svakih šest mjeseci partneri podnose izvještaje o napretku u sprovođenju reformi podržanih ovim instrumentom. Najnovija isplata odnosi se na treći polugodišnji izvještajni period, koji obuhvata reforme sprovedene do kraja decembra 2025. godine. Ukupan iznos sredstava isplaćenih kroz ovaj instrument od 2024. godine iznosi 673,6 miliona eura.
Investicioni okvir za Zapadni Balkan (WBIF) ima ključnu ulogu u sprovođenju Instrumenta za reforme i rast. Kroz ovaj mehanizam usmjeravaju se 3 milijarde eura u grantovima i zajmovima za podršku prioritetnim investicijama u saobraćaj, energetiku, digitalni razvoj i ljudski kapital. Osnovan prije 15 godina, WBIF predstavlja zajedničku finansijsku platformu koja okuplja Evropsku komisiju, finansijske organizacije, države članice EU i Norvešku. On direktno doprinosi sprovođenju Strategije Global Gateway Evropske unije.